Elementy okna Excela

• Wstążka - karty: Narzędzia główne, Wstawianie, Formuły/Dane, Widok…
• Pasek formuły - pokazuje i edytuje treść aktywnej komórki.
• Nazwa komórki (po lewej paska formuły) - np. B12; tu też skaczesz do adresu.
• Arkusz - karty na dole (Arkusz1…). Możesz dodać, zmienić nazwę, przenieść.
• Skoroszyt - cały plik .xlsx zawierający wiele arkuszy.

Excel Web vs Desktop - czym się różnią?

To ten sam Excel (formuły, komórki, pliki .xlsx), ale sposób pracy i zestaw narzędzi są inne. Poniżej punkt po punkcie.

Komórka, zakres, typ danych

Tu Web i Desktop działają tak samo - to fundament niezależny od wersji.

• Adres: kolumna + wiersz → C5.
• Zakres: A1:D10.
• Liczby trzymasz bez jednostek w tej samej komórce (jednostkę dajesz formatem albo w nagłówku).
• Tekst zaczynający się od zera (np. kod „001”) - wpisz z apostrofem '001 albo ustaw format Tekst.

Wprowadzanie i edycja - obowiązkowe na egzaminie

• Enter - zatwierdź i zejdź w dół · Tab - w prawo
• F2 / podwójne kliknięcie - edycja w komórce
• Ctrl+C / V / X - kopiuj / wklej / wytnij
• Ctrl+Z - cofnij (ratunek na egzaminie!)
• Uchwyt wypełniania - mały kwadrat w rogu komórki: przeciągnij serie (1,2,3…), daty, formuły
• Ctrl+; - dzisiejsza data
• Ctrl+Strzałka - skok do krańca danych
• Ctrl+Home - A1

Praca z arkuszami

1. Kliknij prawym kartę arkusza → Zmień nazwę (np. Sprzet, Lokalizacje).
2. Plusem dodajesz nowy arkusz.
3. Odwołanie do innego arkusza w formule: Lokalizacje!A2 albo 'Nazwa z spacją'!A2.

Format liczby (najczęstsze polecenia)

Wyrównanie, scalanie, zawijanie

• Do lewej / do środka / do prawej - Narzędzia główne.
• Scal i wyśrodkuj - tytuł nad tabelą (ostrożnie: scalanie utrudnia sortowanie - lepiej scalać tylko nagłówek nad danymi).
• Zawijaj tekst - długi opis w wąskiej kolumnie.
• Orientacja tekstu - czasem w nagłówkach wąskich kolumn (częściej Desktop).

Czcionka, wypełnienie, obramowanie

1. Zaznacz zakres.
2. Ustaw czcionkę / rozmiar / pogrubienie nagłówków.
3. Wypełnienie - delikatny kolor nagłówka (nie przesadzaj).
4. Obramowanie → Wszystkie krawędzie dla czytelnej tabeli (gdy nie używasz obiektu Tabela).

Szerokość kolumn i wierszy

• Przeciągnij granicę między literami kolumn.
• Klik dwukrotnie granicę = dopasuj do zawartości (AutoFit).
• Zaznacz wiele kolumn → ustaw tę samą szerokość naraz.

Budowa formuły

• Zawsze zaczyna się od =.
• Operatory: + - * / ^ (potęga).
• Porównania w JEŻELI: = <> > < >= <=.
• W PL argumenty funkcji rozdzielasz średnikiem ;.
• Kolejność działań jak w matematyce; nawiasy () wymuszają kolejność.

Adres względny vs bezwzględny (KLUCZ EGZAMINACYJNY)

• A1 - względny (zmienia się przy kopiowaniu)
• $A$1 - bezwzględny (zawsze ta komórka)
• A$1 / $A1 - mieszany (wiersz lub kolumna zablokowana)
• W Desktop w trakcie edycji formuły klawisz F4 przełącza typy adresu.
• W Web często dopisujesz $ ręcznie (F4 bywa niedostępne lub działa inaczej).

Typowe błędy - co oznaczają

• #DZIEL/0! - dzielenie przez zero / pustą komórkę
• #N/D! - brak dopasowania w wyszukiwaniu
• #ARG! - zły typ argumentu / zła składnia
• #NAZWA? - literówka w nazwie funkcji
• #ADR! - odwołanie do usuniętej komórki

Legenda oznaczeń

Dodatkowe funkcje często na egzaminie

Obiekt Tabela - obowiązkowy temat

Sortowanie i filtrowanie

1. Strzałka w nagłówku Tabeli → Sortuj A→Z / Z→A lub rosnąco/malejąco po liczbie.
2. Filtr: odznacz wartości, których nie chcesz widzieć (np. tylko „Laptop”).
3. Wyczyść filtr przed kolejnym zadaniem - inaczej „znikną” wiersze.
4. Sortowanie wielopoziomowe: najpierw Kategoria, potem Cena.

Wykres - typowe polecenie egzaminacyjne

1. Zaznacz dane z nagłówkami (np. Kategoria + Cena albo Nazwa + Cena).
2. Wstawianie → Wykres → Kolumnowy / Kołowy.
3. Wstawianie → Zalecane wykresy albo Kolumnowy / Kołowy / Liniowy.
4. Dodaj tytuł wykresu (np. „Ceny sprzętu IT”).
5. Sprawdź legenda i etykiety - czytelność = punkty na egzaminie.

Blokada okienek (wygodne przy długich listach)

Widok → Zablokuj okienka / Zamroź pierwszy wiersz - żeby nagłówki zostały widoczne przy przewijaniu.

Widok → Zablokuj okienka → Zablokuj górny wiersz (najczęstsze polecenie).

Formatowanie warunkowe

Excel sam koloruje komórki według reguły - gdy zmieni się wartość, kolor też.

Dwie tabele + wspólne ID

Tabela Sprzęt + tabela Lokalizacje. Wspólna kolumna ID. Dopisujesz Dział / Osobę formułą - bez przepisywania ręcznie.

Drukowanie i układ strony

• Ustaw orientację (pion / poziom) i marginesy.
• Dopasuj do 1 strony szerokości - częste polecenie przy szerokich tabelach.
• Powtarzaj wiersz nagłówka na każdej stronie (Desktop: Ustawienia strony → Arkusz → Wiersze do powtórzenia u góry).
• Podgląd wydruku przed oddaniem pracy.

Co to jest Word i jak otworzyć pusty dokument?

Word to program do pisania dokumentów (podania, raporty, CV). Plik Worda ma zwykle końcówkę .docx.

Word Web vs Desktop - czym się różnią?

Jak wkleić tekst z pliku TXT (jak na egzaminie)

Akapity - co robi klawisz Enter?

• Enter = nowy akapit (Word traktuje to jak nowy „blok” tekstu).
• Shift+Enter = tylko złamanie wiersza w tym samym akapicie (rzadziej na egzaminie).
• Nie klikać Enter wiele razy, żeby zrobić „dziurę” między tekstami - na egzaminie chcą interlinię i odstępy z menu, nie puste Entery.
• Nie ustawiać tekstu spacjami (nie „wyrównuj” spacją do środka).

Jak zmienić czcionkę na Times New Roman 13 pt

W Wordzie rozmiar podaje się w punktach (pt), nie w px. Gdy polecenie mówi „13” - chodzi o 13 pt.

Jak ustawić interlinię 1,5 (krok po kroku)

Interlinia = odstęp między wierszami tekstu. 1,5 = półtora wiersza (tekst jest luźniejszy i czytelniejszy).

1. Zaznacz tekst: Ctrl+A.
2. Na karcie Narzędzia główne znajdź ikonę z strzałkami góra-dół i poziomymi kreskami (to Odstępy wierszy i akapitów / interlinia).
3. Kliknij tę ikonę → wybierz 1,5.
4. Sprawdź wzrokiem, czy wiersze są wyraźnie bardziej rozluźnione.

1. Zaznacz tekst: Ctrl+A.
2. Narzędzia główne → przycisk Odstępy wierszy i akapitów → kliknij 1,5.
3. Albo: kliknij prawym przyciskiem myszy na zaznaczonym tekście → Akapit… → w polu Interlinia wybierz 1,5 wiersza → OK.

Wcięcie klawiszem Tab - jak to zrobić

1. Kliknij na początku akapitu (przed pierwszą literą).
2. Naciśnij raz klawisz Tab (nad Caps Lock, po lewej).
3. Pierwszy wiersz powinien „wskoczyć” w prawo - to wcięcie.
4. Cofnięcie: Shift+Tab.

W Desktop możesz też włączyć linijkę: karta Widok → zaznacz Linijka - wtedy widać znaczniki wcięć nad stroną.

Wyrównanie tekstu (do lewej, do środka…)

Na karcie Narzędzia główne, w grupie Akapit, są 4 przyciski z kreseczkami:

• Do lewej - zwykły tekst
• Do środka - często tytuł
• Do prawej - rzadziej
• Wyjustowany - równe obie krawędzie (czasem w poleceniu egzaminacyjnym)

Zaznacz tekst → kliknij odpowiedni przycisk. Skróty: Ctrl+L lewo, Ctrl+E środek, Ctrl+R prawo, Ctrl+J justowanie.

Style nagłówków - nie powiększaj czcionki „na oko”

Gdy polecenie mówi „zastosuj styl Nagłówek 1”, nie wystarczy zrobić tekst większy i pogrubiony. Musisz kliknąć gotowy styl w galerii stylów. Dzięki temu Word wie, że to tytuł rozdziału (spis treści, nawigacja).

Lista punktowana i numerowana - krok po kroku

1. Ustaw kursor w miejscu, gdzie ma być lista (albo zaznacz kilka wierszy).
2. Karta Narzędzia główne → grupa Akapit.
3. Przycisk z kropkami = Punkty (• • •).
4. Przycisk z cyframi = Numerowanie (1. 2. 3.).
5. Po każdym punkcie naciskasz Enter - Word sam daje kolejny punkt/numer.
6. Koniec listy: Enter dwa razy albo kliknij ponownie ten sam przycisk listy (wyłączenie).
7. Wcięcie poziomu listy: Tab (głębiej), Shift+Tab (płycej).

Jak wstawić tabelę w Wordzie (dla początkujących)

Znajdź i zamień + język polski

• Ctrl+H otwiera okno Znajdź i zamień: wpisz błędne słowo → zamień na poprawne → Zamień wszystko.
• Język: zaznacz tekst → Recenzja → Język → ustaw Polski, żeby Word podkreślał literówki po polsku.

Marginesy niestandardowe - gdzie kliknąć

Margines = pusty odstęp od krawędzi kartki do tekstu. Na egzaminie często podają dokładne cm (nie „Normalne”).

1. Kliknij kartę Układ (czasem „Układ strony”).
2. Kliknij Marginesy.
3. Na dole listy wybierz Marginesy niestandardowe… - otworzy się okno.
4. Wpisz np.: Góra 3 cm, Dół 2,5 cm, Lewy 3 cm, Prawy 2 cm.
5. Sprawdź, czy Rozmiar papieru to A4.
6. Kliknij OK.

1. Karta Układ → Marginesy.
2. Wybierz Niestandardowe / wpisz wartości, jeśli są pola w cm.
3. Ustaw też A4, jeśli jest opcja Rozmiar.

Nagłówek z imieniem i nazwiskiem - krok po kroku

Nagłówek = pasek u góry każdej strony (powtarza się automatycznie). To nie to samo co styl „Nagłówek 1” w tekście!

Numeracja stron: bez numeru na 1. stronie, potem prawy dolny róg

Nowa strona i tabela - kolejność jak na egzaminie

1) Nowa strona (podział strony)

1. Kliknij na końcu tekstu na stronie 1 (za ostatnią kropką).
2. Naciśnij Ctrl+Enter.
3. Pojawi się pusta strona 2 - kursor skacze na górę nowej strony.
4. Alternatywa: Wstawianie → Podział strony / Pusta strona.

2) Tabela na stronie 2

Wstawianie → Tabela → np. 3×4 → wpisz nagłówki i dane (opis w poprzednim dziale).

Jak wstawić zdjęcie do Worda - krok po kroku

Na egzaminie zwykle dostajesz plik graficzny (JPG/PNG) albo masz wstawić dowolne zdjęcie. Najpierw kliknij w dokumencie w miejscu, gdzie ma być obraz (np. na stronie 2, pod tabelą albo obok niej).

Po wstawieniu - dopasuj rozmiar i układ

1. Kliknij raz w zdjęcie - pojawią się białe/niebieskie kółka (uchwyty) na rogach.
2. Chwyć myszą róg (nie bok) i przeciągnij do środka - zdjęcie się zmniejszy. Róg zachowuje proporcje lepiej niż bok.
3. Żeby tekst ładnie opływał zdjęcie: kliknij obraz → karta Formatowanie obrazu (albo „Narzędzia obrazów”) → Zawijanie tekstu → np. Kwadrat albo Na wierzchu.
4. W Web: kliknij obraz → szukaj opcji układu / zawijania tekstu przy obrazie (jeśli jest).
5. Przeciągnij całe zdjęcie w wybrane miejsce na stronie (trzymając środek obrazu, nie uchwyt rogu).

Spis treści (opcjonalnie / Desktop)

Działa tylko, gdy wcześniej dałaś tytułom style Nagłówek 1 / 2.

1. Kliknij na początku dokumentu (np. pod tytułem głównym albo na osobnej stronie).
2. Karta Odwołania → Spis treści → wybierz automatyczny.
3. Po zmianach w tytułach: klik prawy na spisie → Aktualizuj pole.

1. Sprawdź Wstawianie / Odwołania → Spis treści (może być ograniczony).

Zapis DOCX i PDF - na koniec zawsze

Pliki źródłowe

Folder dane/ albo kopiuj z tabel / tekstu poniżej.

• dane/tekst_do_worda.txt - tekst do Worda
• dane/uzytkownicy.csv - baza użytkowników
• dane/sprzet.csv - baza sprzętu

Po tym zestawie przejdź do Zestawu 2 (inne dane i inne polecenia).

Tekst do Worda (skopiuj, jeśli nie otwierasz pliku TXT)

RAPORT Z INWENTARYZACJI SPRZĘTU IT

Niniejszy dokument stanowi podsumowanie inwentaryzacji sprzętu komputerowego przeprowadzonej w firmie. Celem było sprawdzenie stanu posiadania urządzeń oraz przypisanie ich do użytkowników.

W trakcie prac zebrano dane o komputerach, monitorach i drukarkach. Urządzenia starsze niż z 2016 roku wymagają wymiany w pierwszej kolejności.

Wnioski z inwentaryzacji należy przedstawić kierownictwu działu IT oraz dołączyć zestawienie tabelaryczne i zdjęcie przykładowego stanowiska.

Pliki źródłowe

• dane/zestaw2_tekst_word.txt - tekst do Worda
• dane/zestaw2_pracownicy.csv - pracownicy
• dane/zestaw2_kursy.csv - kursy / szkolenia

Tekst do Worda (Zestaw 2)

SPRAWOZDANIE ZE SZKOLENIA PRACOWNIKÓW

W dniu dzisiejszym zakończono cykl szkoleń wewnętrznych dla pracowników biura. Program obejmował obsługę pakietu Office oraz zagadnienia BHP.

Celem szkoleń było podniesienie kompetencji cyfrowych oraz przypomnienie zasad bezpieczeństwa w miejscu pracy. W zajęciach wzięli udział pracownicy z różnych działów firmy.

W załączeniu znajduje się tabela z podsumowaniem kursów oraz zdjęcie z sali szkoleniowej. Prosimy o zapoznanie się z wnioskami przed kolejnym spotkaniem zespołu.

Formuły - wzory „na pamięć”

W polskiej wersji Excela argumenty rozdzielasz średnikiem ;. Formuła zawsze zaczyna się od =.

Liczenie i sumowanie

• Suma zakresu
  =SUMA(D2:D20)
• Średnia
  =ŚREDNIA(D2:D20)
• Minimum / maksimum
  =MIN(D2:D20)
  =MAX(D2:D20)
• Ile niepustych komórek (np. ilu użytkowników)
  =ILE.NIEPUSTYCH(A2:A100)
• Ile liczb (pomija tekst)
  =ILE.LICZB(D2:D20)
• Policz według tekstu
  =LICZ.JEŻELI(E2:E20;"Dostępny")
• Policz gdy rok < 2016
  =LICZ.JEŻELI(D2:D20;"<2016")
• Policz gdy liczba ≥ 100
  =LICZ.JEŻELI(D2:D20;">=100")
• Suma tylko dla kategorii
  =SUMA.JEŻELI(C2:C20;"Laptop";E2:E20)
• Suma gdy rok < 2016
  =SUMA.JEŻELI(D2:D20;"<2016";E2:E20)

Warunki (JEŻELI)

• Tekst gdy warunek
  =JEŻELI(E2="Dostępny";"OK";"NIE")
• Gdy liczba większa/równa
  =JEŻELI(B2>=50;"Zdane";"Do poprawy")
• Gdy rok stary
  =JEŻELI(D2<2016;"Do wymiany";"OK")
• Zagnieżdżone JEŻELI (3 stany)
  =JEŻELI(E2="Dostępny";"Można wydać";JEŻELI(E2="Rezerwacja";"Czekaj";"Brak"))

Wyszukiwanie / łączenie tabel

• X.WYSZUKAJ (Microsoft 365)
  =X.WYSZUKAJ(A2;Lokalizacje!A:A;Lokalizacje!B:B;"Brak")
• WYSZUKAJ.PIONOWO (klasycznie, dokładne dopasowanie = 0)
  =WYSZUKAJ.PIONOWO(A2;Lokalizacje!$A$2:$D$20;2;0)
• VLOOKUP - 3. kolumna wyniku
  =WYSZUKAJ.PIONOWO(A2;Lokalizacje!$A$2:$D$20;3;0)

Adres bezwzględny, %, zaokrąglenie, data

• Cena po rabacie (rabat w $H$1, np. 0,1)
  =D2*(1-$H$1)
• Cena z VAT (VAT w $H$1, np. 0,23)
  =D2*(1+$H$1)
• Procent z całości
  =D2/$D$21
• Zaokrąglenie do 2 miejsc
  =ZAOKR(A2;2)
• Dzisiejsza data
  =DZIŚ()
• Data i godzina teraz
  =TERAZ()

Tekst (często na egzaminie)

• Złącz tekst
  =A2&" "&B2
• Z.ŁAŃCUCH / ZŁĄCZ.TEKSTY (zależnie od wersji)
  =Z.ŁAŃCUCH(A2;" ";B2)
• Lewa / prawa część tekstu
  =LEWY(A2;3)
  =PRAWY(A2;2)
• Długość tekstu
  =DŁ(A2)

Checklist ostatnich 5 minut przed oddaniem

• ☐Excel: czy formuły liczą się po zmianie danych? (przetestuj jedną wartość)
• ☐Excel: czy format waluty/procentu jest ustawiony tam, gdzie proszono?
• ☐Excel: czy filtr nie ukrywa wierszy przypadkiem?
• ☐Word: czy tytuły mają style Nagłówek 1/2, a nie tylko „dużą czcionkę”?
• ☐Word: interlinia 1,5, numery stron, brak pustej strony na końcu
• ☐Zapisano DOCX/XLSX i PDF zgodnie z poleceniem + poprawna nazwa pliku

Najczęstsze pułapki egzaminacyjne

• Średnik ; vs przecinek w funkcjach (w PL: średnik).
• Brak $ przy stałej (VAT, rabat) - po skopiowaniu wszystko się psuje.
• VLOOKUP: ID musi być w pierwszej kolumnie zakresu, ostatni argument 0.
• Sortowanie jednej kolumny zamiast całej Tabeli.
• W Wordzie „nagłówek” zrobiony czcionką zamiast stylu Nagłówek 1.
• Spacje w ID przy łączeniu tabel (IT-01 ≠ IT-01).